कोलकाता, भारत
भारतका पाँच राज्यमा हालै सम्पन्न विधानसभा निर्वाचनको नतिजाले भारतीय राजनीतिमा ठूलो फेरबदल ल्याएको छ। सबैको नजर रहेको पश्चिम बंगालमा १५ वर्षदेखि एकछत्र शासन गरिरहेकी ममता बनर्जी र उनको पार्टी तृणमुल कंग्रेस पराजित भएको छ। छिमेकी देश नेपालको पूर्वी सिमानासँग जोडिएको यो राज्यमा भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) ले पहिलो पटक सत्ताको साँचो हात पारेको छ।
ममताको विरासत र भाजपाको रणनीति
सन् १९७७ देखि शासन गरिरहेका कम्युनिस्टहरूलाई २०११ मा विस्थापित गरेर सत्तामा आएकी ममता बनर्जी भारतीय राजनीतिको एक ‘दबंग’ पात्र हुन्। इन्दिरा गान्धीको पालादेखि नै विद्रोही स्वभाव देखाएकी ममताले सन् १९९७ मा तृणमुल कंग्रेस स्थापना गरेकी थिइन्। संसदमा विपक्षीको कठालो समातेर बाहिर निकाल्नेदेखि मोदी सरकारको कट्टर आलोचकसम्मको उनको छवि यसपटक ‘एन्टी-इन्कम्बेन्सी’ (सरकार विरोधी लहर) का कारण ओझेलमा परेको छ।
भाजपाको जितका मुख्य आधारहरू:
- आर्थिक असन्तुष्टि: कम्युनिस्ट कालदेखि नै सुस्ताएको बंगालको आर्थिक वृद्धि दर ममताको पालामा पनि राष्ट्रिय औसतभन्दा कम रह्यो। मोदीको ‘विकास मोडेल’ प्रति आकर्षित मतदाताले यसपटक भाजपालाई रोजेका छन्।
- हिन्दु मतको ध्रुवीकरण: ७० प्रतिशत हिन्दु जनसंख्या रहेको बंगालमा भाजपाले आफ्नो हिन्दुवादी एजेन्डालाई प्रभावकारी रूपमा अगाडि सार्यो। २५ प्रतिशतभन्दा बढी मुसलमान मतदाता भए पनि भाजपाले बहुमत हिन्दु मतलाई आफ्नो पक्षमा पार्न सफल भयो।
- मतदाता नामावली विवाद: विपक्षीले भाजपामाथि करिब ९० लाख मतदाताको नाम हटाएको र त्यसमा ठूलो संख्यामा मुसलमानहरू रहेको आरोप लगाएका छन्। यद्यपि निर्वाचन आयोगले यसलाई नियमित प्रक्रिया भनेको छ।
- केन्द्रीय प्रभाव: सन् २०२४ को लोकसभा चुनावमा अपेक्षाकृत कमजोर देखिएको भाजपाले त्यसपछि हरियाणा, महाराष्ट्र र बिहार जस्ता ठूला राज्यहरूमा लगातार जित निकाल्दै आफ्नो शक्ति पुनः प्राप्त गरेको छ।
अन्य राज्यको अवस्था
- तमिलनाडु: सुपरस्टार विजय थालापतिको पार्टी ‘तमिझगा वेत्री कजगम’ (TVK) सबैभन्दा ठूलो दल बन्दै विजय मुख्यमन्त्री बन्ने पक्का भएको छ।
- आसाम र पुडुचेरी: यी दुवै स्थानमा भाजपा गठबन्धनले फेरि सरकार बनाउने भएको छ।
- केरला: यहाँ कंग्रेस नेतृत्वको गठबन्धनले बहुमत हासिल गर्ने देखिएको छ।
राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभाव
उत्तर प्रदेश र महाराष्ट्रपछि सबैभन्दा धेरै लोकसभा सिट भएको बंगालमा भाजपाको विजयले सन् २०२९ को आम निर्वाचनमा मोदीलाई लगातार चौथो पटक सत्तामा पुग्न बलियो आधार दिएको छ। बिहारमा पनि नितिश कुमारलाई विस्थापित गर्दै भाजपाकै सम्राट चौधरी मुख्यमन्त्री बनिसकेको अवस्थामा उत्तर र पूर्वी भारतमा भाजपाको पकड थप मजबुत भएको छ।
ममता बनर्जीले मतगणनामा धाँधली भएको आरोप लगाए पनि यो नतिजाले बंगालको दशकौँ पुरानो ‘प्रगतिशील’ भनिने राजनीतिमा एउटा ठूलो दक्षिणपन्थी मोड ल्याइदिएको छ।
